آتش جنگ در منطقه زنجیره تامین هلیوم جهان را مختل کرد و شرکتهای بزرگ آمریکایی ناچار به اعلام فورس ماژور شدند.
این گاز استراتژیک که نقشی حیاتی در صنایع پیشرفته از جمله تولید تراشههای الکترونیکی و تجهیزات پزشکی دارد، با کاهش شدید عرضه و افزایش بیسابقه قیمت مواجه شده است.
به گزارش روزنامه فایننشال تایمز، نگرانیها از کمبود هلیوم از زمان آغاز درگیریهای اخیر در منطقه به طور چشمگیری افزایش یافته است. هلیوم که معمولا به عنوان محصول جانبی در تاسیسات تولید گاز طبیعی استخراج میشود، اکنون به یکی از حساسترین کالاهای زنجیره تامین جهانی تبدیل شده است.
این گاز عمدتا برای خنکسازی تراشهها در حین فرآیند تولید به کار میرود که این تراشهها خود اجزای اصلی فناوریهای پیشرفته از جمله هوش مصنوعی هستند. افزون بر این، هلیوم در عملکرد دستگاههای پزشکی حیاتی مانند اسکنرهای امآرآی نیز نقشی کلیدی ایفا میکند.
در تازهترین نشانه از بحران پیشرو، یکی از شرکتهای تابعه گروه "ایر لیکید" در ایالات متحده ناچار به اعلام وضعیت فورس ماژور در قراردادهای تامین هلیوم خود شده است.
این شرکت به صراحت اعلام کرده که به دلیل تبعات ناشی از درگیریهای جاری در منطقه خاورمیانه، قادر به تامین تقاضای مشتریان خود نیست. یکی از مقامهای این شرکت نیز تاکید کرده که زنجیرههای تامین جهانی هلیوم هماکنون با محدودیت شدید مواجه هستند و شرکتها در حال جستجوی منابع جایگزین بوده و اولویت را به مصارف حیاتی میدهند.
مبدا اصلی این اختلال، توقف تولید در بزرگترین تاسیسات مایعسازی گاز طبیعی در جهان، یعنی مجتمع "راس لفان" در قطر است. این مجتمع که متعلق به شرکت انرژی قطر است، بر اثر تحولات میدانی هدف قرار گرفته و فعالیت آن متوقف شده است.
در کنار این، تهدیدهای مطرح شده درباره بسته شدن تنگه هرمز که مسیر اصلی صادرات انرژی از منطقه است، نگرانیها را درباره تداوم اختلال در صادرات این منطقه مضاعف کرده است.
قطر به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ هلیوم در جهان پس از آمریکا، سهمی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از عرضه جهانی این گاز را در اختیار دارد. آنیش کاپادیا، بنیانگذار شرکت مشاوره انرژی "آکاپ"، پیشبینی کرده است که میزان هلیوم صادراتی قطر در سال جاری میلادی نسبت به سال ۲۰۲۵ تا یکسوم کاهش یابد که این رقم معادل ۱۱ درصد از کل عرضه جهانی در سال گذشته است.
این کاهش چشمگیر، هماکنون اثر خود را بر بازار نشان داده و قیمت هلیوم را به سطح بیسابقهای رسانده است. براساس گزارشها، قراردادهای اخیر با قیمت ۰.۹۰ دلار به ازای هر فوت مکعب منعقد شده که این رقم نزدیک به سه برابر قیمتهای پیش از آغاز درگیریهای اخیر است.
بازارهای آسیایی به ویژه در کره جنوبی که قطب اصلی صنعت نیمههادیها محسوب میشود، شاهد رقابت شدید واردکنندگان برای تامین این گاز حیاتی هستند.
فشار کمبود عرضه هماکنون بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده و کارشناسان صنعتی از آغاز فرآیند جستجوی منابع جایگزین توسط شرکتهای تولیدکننده تراشه در اروپا و آمریکا خبر میدهند. گزارشها حاکی است که میزان استعلامها از تولیدکنندگان در ژاپن و دیگر کشورها به شدت افزایش یافته است.
مهمترین هشداری که کارشناسان صنعت مطرح میکنند، مربوط به محدود بودن ذخایر استراتژیک کارخانههاست. تاسیسات تولیدکننده تراشه معمولا تنها بین دو تا چهار هفته از این گاز حیاتی را در انبارهای خود ذخیره دارند.
در صورت تداوم وضعیت فعلی، احتمال محدودیت در تولید تراشههای الکترونیکی که پایه و اساس فناوریهای مدرن و اقتصاد دیجیتال هستند، بسیار جدی ارزیابی میشود.
در بخش بهداشت و درمان نیز نگرانیها از کمبود هلیوم ابعاد تازهای یافته است. با توجه به وابستگی تجهیزات پیشرفته پزشکی به این گاز، کارشناسان هشدار میدهند که در صورت تداوم بحران، کیفیت خدمات درمانی در بسیاری از کشورها با مخاطره مواجه خواهد شد.
منبع : خبرگزاری فارس
