دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته معاونت علمی ریاست جمهوری با تشریح مهمترین برنامهها، اقدامات و دستاوردهای این ستاد، از ابلاغ سند ملی مواد و ساخت پیشرفته، شناسایی ۱۹ قلم کالای راهبردی، توسعه سازوکارهای حمایت از دانشبنیانها، بومیسازی فناوریهای حیاتی و برنامهریزی برای تکمیل زنجیرههای ارزش در حوزه مواد خبر داد.
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته، اظهار کرد: حوزه مواد و ساخت پیشرفته یکی از زیربناییترین بخشهای توسعه فناوری محسوب میشود و بسیاری از صنایع راهبردی کشور از جمله صنایع فولادی، پتروشیمی، تجهیزات پزشکی، هوافضا، انرژی، الکترونیک و فناوریهای نوظهور به پیشرفت این حوزه وابسته هستند.
وی با اشاره به سابقه شکلگیری این حوزه در ساختار سیاستگذاری کشور گفت: در اوایل دهه ۱۳۹۰ و همزمان با تدوین اسناد راهبردی ملی در حوزههایی مانند هوافضا، زیستفناوری، سلولهای بنیادی و نانو، موضوع مواد و ساخت پیشرفته نیز به عنوان یکی از حوزههای راهبردی مورد توجه قرار گرفت. در همان مقطع، ستاد توسعه فناوری مواد و ساخت پیشرفته در معاونت علمی ریاستجمهوری شکل گرفت و در کنار دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تدوین سند ملی این حوزه را پیگیری کرد.
«سند ملی مواد و ساخت پیشرفته» مهمترین دستاورد سالهای اخیر
ضرغامی، مهمترین دستاورد سالهای گذشته را تصویب و ابلاغ سند ملی مواد و ساخت پیشرفته دانست و افزود: اسناد راهبردی دو کارکرد اساسی دارند؛ نخست اینکه اهمیت راهبردی یک حوزه را در سطح ملی تثبیت میکنند و دوم اینکه مسیر حرکت، اولویتها، تقسیم کار ملی و مسئولیت دستگاههای مختلف را مشخص میسازند.
وی ادامه داد: پس از سالها پیگیری، این سند به تصویب رسید و سال گذشته توسط رئیسجمهور ابلاغ شد. اکنون کشور دارای نقشهراه مشخصی برای توسعه حوزه مواد و ساخت پیشرفته است و همه دستگاهها میدانند که چه مسئولیتهایی در این مسیر بر عهده دارند.
به گفته دبیر ستاد، این سند علاوه بر تعیین اولویتهای فناورانه، مسیر فعالیتهای پژوهشی، آموزشی، تجاریسازی و همکاریهای بینالمللی را نیز مشخص کرده است.
این مقام مسئول با اشاره به آغاز مرحله اجرایی سند گفت: در حال حاضر همکاریهایی با بنیاد ملی علم ایران و سایر نهادهای علمی کشور آغاز شده تا اولویتهای پژوهشی حوزه مواد به دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ابلاغ شود.
وی افزود: هدف آن است که ظرفیت علمی کشور در خدمت حل مسائل واقعی صنعت قرار گیرد و تحقیقات دانشگاهی به سمت نیازهای راهبردی کشور هدایت شود.
شناسایی ۱۹ قلم کالای راهبردی در حوزه مواد
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته یکی از مهمترین اقدامات سال گذشته را تعیین اقلام راهبردی کشور در چارچوب قانون جهش تولید دانشبنیان عنوان کرد و گفت: براساس ماده یک این قانون، کالاها و فناوریهایی که نقش حیاتی در اقتصاد و امنیت تولید کشور دارند باید شناسایی شوند تا برای بومیسازی آنها برنامهریزی صورت گیرد.
ضرغامی افزود: از مجموع ۶۷ قلم کالای راهبردی تعیینشده در کشور، ۱۹ قلم به طور مستقیم به حوزه مواد و ساخت پیشرفته مربوط میشود. این اقلام بر اساس شاخصهایی نظیر میزان ارزبری، نقش حیاتی در صنایع کشور، نبود جایگزین مناسب و وابستگی به واردات انتخاب شدهاند.
بومیسازی آلیاژهای پزشکی، گامی مهم در صنعت سلامت
ضرغامی با اشاره به برخی دستاوردهای فناورانه کشور گفت: یکی از موفقیتهای مهم سالهای اخیر، بومیسازی آلیاژهای زیستپزشکی مورد استفاده در تجهیزات پزشکی است.
وی افزود: آلیاژ F۷۵ مبتنی بر کبالت ـ کروم که در ساخت برخی ایمپلنتها و تجهیزات پزشکی کاربرد دارد، توسط یک شرکت دانشبنیان داخلی و با حمایت معاونت علمی بومیسازی شده است. این دستاورد علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، زمینه توسعه صنایع تجهیزات پزشکی کشور را نیز فراهم کرده است.
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته با تشریح روند حمایت از فناوریها گفت: توسعه یک محصول دانشبنیان از مرحله تحقیقات پایه آغاز میشود و پس از شکلگیری تیم فناور، حمایتهای تخصصی ستادها وارد مرحله اجرایی میشود. هدف این حمایتها رساندن فناوری از مرحله آزمایشگاهی به سطح تولید صنعتی و ورود به بازار است.
این مقام مسئول تأکید کرد: موفقیت واقعی زمانی حاصل میشود که یک فناوری بتواند نیاز صنعت را برطرف کرده و در بازار مورد استفاده قرار گیرد.
«اعتبار مالیاتی» موتور محرک توسعه فناوری
ضرغامی اعتبار مالیاتی را یکی از موفقترین ابزارهای حمایتی سالهای اخیر دانست و گفت: یکی از مشکلات همیشگی شرکتهای دانشبنیان، محدودیت منابع مالی و دشواری توسعه فعالیتها بوده است.
به گفته وی، اعتبار مالیاتی این امکان را فراهم کرده که صنایع بزرگ بخشی از سرمایه خود را به پروژههای فناورانه اختصاص دهند و در مقابل از مشوقهای مالیاتی بهرهمند شوند. این سازوکار علاوه بر تأمین منابع مالی، موجب شکلگیری همکاریهای راهبردی میان شرکتهای بزرگ و شرکتهای دانشبنیان شده است.
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته اعلام کرد: در سال گذشته بیش از هزار طرح در حوزه مواد و ساخت پیشرفته برای بهرهمندی از اعتبار مالیاتی مورد بررسی قرار گرفت که بخش عمده آنها پس از ارزیابی تخصصی تأیید شدند.
پایان وابستگی چند دههای با بومیسازی «الکترود گرافیتی»
یکی از مهمترین محورهای این نشست، تشریح روند بومیسازی الکترودهای گرافیتی بود؛ محصولی راهبردی که در کورههای قوس الکتریکی صنایع فولاد کاربرد دارد. ضرغامی توضیح داد: این محصول سالها یکی از چالشهای اصلی صنعت فولاد کشور بود و بخش عمده نیاز کشور از طریق واردات تأمین میشد.
وی افزود: با حمایت معاونت علمی، مشارکت صنایع فولادی و ورود شرکتهای دانشبنیان، فناوری تولید الکترود گرافیتی در کشور توسعه یافت و اکنون کارخانه نوین الکترود اردکان به عنوان یکی از نمونههای موفق صنعتی کشور توانسته این محصول را تولید کند.
به گفته او، بومیسازی این محصول علاوه بر کاهش وابستگی، موجب صرفهجویی ارزی قابل توجهی شده است.
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته تأکید کرد: هدف صرفاً تولید یک محصول خاص نیست، بلکه باید کل زنجیره ارزش از مواد اولیه تا محصول نهایی در کشور شکل بگیرد. استقلال صنعتی زمانی محقق میشود که کشور بتواند تمامی حلقههای زنجیره تولید را در اختیار داشته باشد.
به گفته این مقام مسئول، در همین راستا برنامههایی برای توسعه زنجیره ارزش منیزیم، مواد پلیمری، سوپرآلیاژها و سایر مواد راهبردی در دستور کار قرار گرفته است.
مقابله با خامفروشی، اولویت سیاستگذاری جدید
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته با اشاره به ظرفیتهای گسترده معدنی کشور اظهار کرد: ایران از منابع ارزشمند معدنی برخوردار است، اما بخش مهمی از این ظرفیتها همچنان به صورت خام یا نیمهخام صادر میشود.
ضرغامی افزود: کشورهای پیشرفته مواد اولیه را دریافت و محصولات فناورانه صادر میکنند. اگر ایران نیز به دنبال توسعه پایدار است، باید این چرخه را معکوس کند. اصلاح تعرفههای صادرات مواد خام و نیمهخام با هدف تشویق تولیدکنندگان به تکمیل زنجیره ارزش و تولید محصولات نهایی در دستور کار قرار گرفته است.
«سوپرآلیاژها و مواد پیشرفته» برنامههای جدید ستاد
ضرغامی با اشاره به پروژههای در دست اجرا گفت: توسعه سوپرآلیاژها، مواد پیشرفته مورد نیاز صنایع پتروشیمی، فولاد، انرژی و تجهیزات حساس صنعتی از جمله برنامههای اولویتدار ستاد است.
وی افزود: همکاریهایی با شرکتهای فناور و مراکز علمی کشور برای توسعه این فناوریها آغاز شده و انتظار میرود در سالهای آینده نتایج مهمی در این زمینه حاصل شود.
«بازیافت کاتالیستها» معدنهای پنهان اقتصاد دانشبنیان
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته در ادامه به برخی پروژههای کمتر شناختهشده اشاره کرد و گفت: بازیافت کاتالیستهای صنعتی یکی از حوزههای مهمی است که شرکتهای دانشبنیان در آن فعالیت میکنند.
وی افزود: این کاتالیستها حاوی فلزات ارزشمندی مانند پلاتین، پالادیوم و سایر عناصر گرانبها هستند و بازیافت آنها میتواند ارزش اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند.
به گفته او، برخی شرکتهای دانشبنیان داخلی توانستهاند فناوری بازیابی این عناصر را توسعه دهند و نیاز کشور را در این حوزه کاهش دهند.
این مقام مسئول با اشاره به شرایط دشوار برخی شرکتهای فناور در ماههای اخیر گفت: معاونت علمی تلاش کرده با استفاده از ابزارهای حمایتی، شرایط ادامه فعالیت این شرکتها را فراهم کند. استمهال تسهیلات، حمایتهای مالی و تسهیل برخی فرآیندها از جمله اقداماتی بوده که برای حفظ ظرفیتهای فناورانه کشور انجام شده است.
ایران، صادرکننده فناوری و محصولات پیشرفته
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان مواد و ساخت پیشرفته تأکید کرد: هدف نهایی کشور باید عبور از اقتصاد مبتنی بر خامفروشی و حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان باشد. زمانی میتوان از توسعه واقعی سخن گفت که ایران به جای صادرکننده مواد خام، به صادرکننده فناوری، دانش فنی و محصولات پیشرفته تبدیل شود.
ضرغامی در پایان اظهار امیدواری کرد که با اجرای کامل سند ملی مواد و ساخت پیشرفته، توسعه زنجیرههای ارزش، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و گسترش همکاری میان صنعت و دانشگاه، طی سالهای آینده شاهد جهش جدی در حوزه فناوری مواد و ساخت پیشرفته کشور باشیم.
منبع : ایرنا
