سرپرست مرکز کنه و بیماریهای منتقله از آن در دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، از طراحی کیت تشخیص همزمان سروتیپ چهارگانه ویروس تب دنگی در کشور خبر داد و گفت که با همکاری با موسسه پژوهشی انتقال سامانههای زیست مولکولی و مرکز زیستفناوری پزشکی دانشگاه علوم پزشکی آجا موفق به طراحی کیتی جهت تشخیص همزمان سروتیپهای چهارگانه این ویروس شدهاند.
وی ادامه داد: برخلاف پشههای ناقل مالاریا، پشههای آئدس، روزگرد و روزگز هستند و در اوایل صبح و عصر پیش از غروب، پرواز کرده و خونخواری انجام میدهند. این پشه تا ۴۰۰ متر پرواز میکند و بهدنبال ظروف پر از آب برای تخمگذاری است، اما معمولاً در نزدیکی محل سکونت انسان باقی میمانند. راه پیشگیرانه در ایام حج میتواند توجه به محافظت از خود در برابر نیش پشه با پوشاندن پوست در معرض گزش پشه باشد.
به گفته شایان، استفاده از البسه پوشیده دارای آستین بلند و نیز پارچههای بلند ترجیحا با رنگ روشن و ماندن در محلهای با تهویه مطبوع، به محافظت از گزیده شدن کمک بسیار خوبی میکند.
گردهماییهای وسیع با نزدیکی افراد در فضای محدود شرایط مناسب برای انتقال انواع بیماریهای عفونی
این عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، با بیان اینکه همیشه گردهماییهای وسیع با نزدیکی افراد در فضای محدود، شرایط را برای انتقال انواع بیماریهای عفونی فراهم میآورد، گفت: از جمله بیماریهای قابل انتظار در سفر و از جمله برای حجاج، بیماریهای تنفسی در رتبه اول این عفونتها قرار دارند که عموماً ویروسی یا باکتریایی هستند.
وی با یادآوری اینکه مراسم حج یکی از مناسک عبادی مهم مسلمانان در دنیاست که در آن سالانه بیش از ۱۰ میلیون نفر از ۱۸۴ کشور جهان در کشور عربستان سعودی و شهر مکه گرد هم میآیند، اظهار کرد: دولت میزبان در زمینه اقدامات بهداشتی و سلامت با هماهنگی کشورهای متقاضی اقدامات کنترل و پیشگیری قابل توجهی را تنظیم و اجرا میکند که از آن جمله میتوان به تأمین آب و غذای سالم و بهداشتی، بهداشت عمومی، کنترل ناقلین، معاینات پیش از سفر و واکسیناسیون اشاره کرد.
مشکلات گوارشی در رتبه بعدی بیماریهای قابل مشاهده در مراسم حج هستند
فاطمه عرب خزائلی، استاد انگلشناسی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران نیز در این زمینه گفت: مشکلات گوارشی در رتبه بعدی بیماریهای قابل مشاهده در حج هستند که میتواند منشأ مسمومیت غذایی و یا عفونی و ناشی از انواع باکتریها، ویروسها یا تک یاختهها مانند ژیاردیا و آمیب باشند.
وی افزود: عفونتهای گوارشی عموماً بهعلت رعایت نکردن بهداشت کافی در حین سفر و شرایط تجمع رخ میدهند از جمله در اثر رعایت نکردن بهداشت حین تهیه و طبخ غذا و یا بر اثر نداشتن دسترسی به آب بهداشتی و بهداشت فردی ناکافی.
عرب خزائلی تصریح کرد: این بیماریهای گوارشی ممکن است حتی بهصورت همهگیری در جمعیت حجاج تظاهر یابد. در مورد عفونتهای گوارشی به حجاج توصیه میشود از مصرف آب آشامیدنی بهداشتی و سالم اطمینان حاصل کرده و با رعایت بهداشت فردی، شستوشوی مکرر دستها و تغذیه از محلهای مورد اعتماد، از ابتلای به عفونتهای گوارشی خود را محفوظ بدارند.
تب درهریفت، مالاریا و لیشمانیوز از بیماریهای قابل انتقال توسط زائران
این عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران تصریح کرد: برخی دیگر از مشکلات سلامت در حج ممکن است بر اثر انواع ناقلین بندپا رخ دهد. از این جمله میتوان به انواع پشهها اشاره کرد که در عربستان اندمیک بوده و انواع انگلهای تکیاختهای مسبب بیماریهای مهمی مانند مالاریا و لیشمانیوز و یا انواع ویروسهای کشنده مانند عامل تب درهریفت را منتقل میکنند.
عرب خزائلی با بیان اینکه این اجرام و ناقلین آنها در عربستان بومی بوده و بهویژه در مشعرالحرام احتمال انتقال آنها بیشتر است، در ادامه توضیح داد: تب خونریزیدهنده کریمه کنگو نوعی عفونت ویروسی منتقله توسط کنه یا بر اثر تماس یا خون دام ناقل در حین ذبح به شمار میآید که ممکن است به انسان منتقل شود.
وی گفت: در خصوص ناقلین و مبارزه با آنها به ویژه انواع پشهها و مگسها، رعایت بهداشت عمومی و ممانعت از تجمع زباله و نیز اقدامات کنترلی مانند سمپاشی توسط کشور میزبان در محلهای خطر اعمال میشود. همچنین با توجه به مکانیزه شدن فرآیند ذبح و قربانی در ایام حج و کاهش احتمال تماس افراد با حیوانات، خطر بیماری تب کریمه کنگو نیز کاهش یافته است.
این متخصص انگلشناسی توصیه کرد: برای سفری ایمن و جهت حفظ سلامت در حین انجام مناسک حج، رعایت اصول بهداشتی فردی، شستوشوی مکرر دستها، استفاده مداوم از ماسک، مصرف غذای سالم و بهداشتی و کاهش حضور و تماس مستقیم با افراد دیگر میتواند در حفظ سلامت حجاج بسیار مؤثر باشد.
واکسن اجباری تنها راه جلوگیری از انتقال بیماری باکتریایی مننژیت در میان زائران بیتالله الحرام
بهار نیری، استاد میکروبیولوژی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران نیز در ارتباط با بیماریهای ویروسی و باکتریایی به خبرنگار ایرنا گفت: بیماریهای باکتریایی تنفسی شامل دو دسته اصلی هستند. نخست، مننژیت مننگوکوکی با عامل باکتری Neisseria meningitis سروگروههای (A, C, W, Y) است که از طریق قطرات تنفسی مانند عطسه، سرفه و تماس نزدیک منتقل میشود. این بیماری از نظر خطر در سطح بالا و بحرانی قرار دارد و تنها بیماری با واکسن اجباری برای دریافت ویزای حج محسوب میشود.
وی افزود: شیوع این بیماری در جمعیتهای انبوه بسیار سریع بوده و میزان مرگ و میر بالایی حتی با درمان مناسب دارد و علائم آن شامل تب ناگهانی، سردرد شدید، سفتی گردن، تهوع و حساسیت به نور است. سایر عفونتهای باکتریایی تنفسی مانند پنوموکوک، سیاهسرفه و دیفتری که راه انتقال آنها نیز قطرات تنفسی است. خطر این عفونتها در سطح متوسط ارزیابی میشود، اما برای افراد مسن یا دارای بیماری زمینهای بسیار خطرناک هستند. واکسنهای مربوط به این بیماریها در برنامه معمول واکسیناسیون قرار دارند.
عفونتهای حاد تنفسی آنفلوانزا، کووید-۱۹ و راینوویروسها شایعترین عفونتهای تنفسی در میان زائران
این استاد دانشگاه ادامه داد: بیماریهای ویروسی تنفسی نیز چند نوع مهم دارند. شایعترین آنها عفونتهای حاد تنفسی شامل آنفلوانزا، کووید-۱۹ و راینوویروسها هستند که از طریق قطرات تنفسی و تماس با سطوح آلوده منتقل میشوند. خطر این عفونتها بسیار بالا ارزیابی میشود و در واقع شایعترین عفونتها در بین حجاج به شمار میروند.
وی تصریح کرد: کروناویروس سندرم تنفسی خاورمیانه (MERS-CoV) یکی دیگر از بیماریهای ویروسی تنفسی است که راه انتقال آن شامل تماس با شترهای آلوده (به ویژه شترهای یک کوهانه)، مصرف شیر یا گوشت خام شتر و تماس نزدیک با فرد بیمار میشود. خطر این بیماری از نظر شیوع گسترده پایین است، اما در صورت ابتلا با مرگ و میر بالا همراه بوده و میتواند بسیار شدید باشد.
نیری به زائران توصیه کرد برای پیشگیری از همه بیماریهای تنفسی در حج، بهداشت تنفسی (استفاده از ماسک در اماکن شلوغ، شستوشوی مکرر دستها، رعایت فاصله اجتماعی در حد امکان و تزریق واکسنهای توصیه شده مانند واکسن مننژیت، آنفلوانزا و کووید-۱۹) را جدی بگیرند.
این متخصص میکروبیولوژی با بیان اینکه بیماریهای گوارشی یکی دیگر از معضلات شایع در سفر حج است و عمدتاً شامل دو مشکل مهم میشوند، ادامه داد: اسهال مسافران (Traveler's Diarrhea) و هپاتیتA عامل ایجاد اسهال مسافران اغلب باکتریهایی از جمله ایکولای (اشریشیاکُلی) است، در حالی که هپاتیت A یک عفونت ویروسی کبدی محسوب میشود. راه انتقال هر دو این بیماریها از طریق مصرف آب یا غذای آلوده صورت میگیرد، بهویژه میوهها و سبزیجاتی که با آب لولهکشی آلوده شسته شده باشند، از مهمترین منابع انتقال به شمار میروند.
میزان خطر اسهال مسافرتی و هپاتیت A در میان زائران در حد متوسط تا بالا
وی یادآور شد: میزان خطر این بیماریها در جمعیت زائران در سطح متوسط تا بالا ارزیابی میشود. علت افزایش خطر در حج، علاوه بر ازدحام جمعیت و امکانات بهداشتی متفاوت، تغییر ناگهانی رژیم غذایی و همچنین شرایط آب و هوایی گرم عربستان است که رشد باکتریها در مواد غذایی را تسریع میکند و خطر ابتلا به اسهال مسافران را چندین برابر میکند. علائم اسهال مسافران شامل دفع مکرر مدفوع آبکی، نفخ، تهوع و درد شکم است، در حالی که هپاتیت A میتواند با تب، خستگی، زردی پوست و چشمها (یرقان) و تیره شدن رنگ ادرار خود را نشان دهد.
نیری درباره راهکارهای پیشگیری مؤثر از این بیماریهای گوارشی، گفت: رعایت دقیق بهداشت دستها با شستوشوی مکرر با آب و صابون یا استفاده از محلولهای ضدعفونیکننده الکلی، نوشیدن فقط آب بستهبندی شده یا آب جوشیده سرد شده، پرهیز از مصرف سبزیجات خام، سالادهای آماده و غذاهای خیابانی که شرایط نگهداری آنها مشخص نیست و همچنین تزریق واکسن هپاتیت A قبل از سفر، در پیشگیری از ابتلا به این بیماریها ضروری و بسیار مؤثر است.
در مجموع، متخصصان دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران با بیان اینکه بیماریهای خطرناک و شایع در سفر حج به سه دسته اصلی باکتریایی، ویروسی و گوارشی تقسیم میشوند که هر کدام میزان خطر و راهکارهای پیشگیری خاص خود را دارند، درباره بیماریهای باکتریایی توضیح دادند: در این دسته، خطرناکترین بیماری، مننژیت مننگوکوکی است که میزان خطر آن بحرانی ارزیابی شده و تزریق واکسن آن برای دریافت ویزا اجباری است. راهکار اصلی پیشگیری، تزریق واکسن ACWY حداقل ۱۰ روز قبل از سفر و همراه داشتن گواهی معتبر واکسیناسیون است. همچنین سایر عفونتهای باکتریایی تنفسی مانند پنوموکوک، سیاهسرفه و دیفتری با میزان خطر متوسط وجود دارند که پیشگیری از آنها از طریق تزریق واکسنهای معمول (مانند واکسن پنوموکوک، سیاهسرفه و دیفتری) امکانپذیر است.
استفاده مداوم از ماسک در مکانهای شلوغ توصیه متخصصان به زائران
آنها تاکید کردند: شایعترین و پرمخاطرهترین بیماریهای ویروسی در حج، آنفلوآنزا و کووید-۱۹ هستند که میزان خطر آنها بسیار بالا بوده و بهعنوان شایعترین عفونتها در میان زائران شناخته میشوند. برای پیشگیری، تزریق واکسن آنفلوآانزا و کووید-۱۹ (که برای برخی گروههای سنی الزامی است) همراه با استفاده مداوم از ماسک در مکانهای شلوغ توصیه میشود. در مقابل، بیماری MERS-CoV با اینکه میزان شیوع آن کم است، اما در صورت ابتلا میتواند شدید و کُشنده باشد. پیشگیری از آن مستلزم اجتناب از تماس با شتر، مصرف نکردن شیر یا گوشت خام شتر و شستشوی مکرر دستهاست. درخصوص تب دنگی که توسط حشرات منتقل میشود، با میزان خطر متوسط در عربستان سعودی (به عنوان منطقه بومی بیماری) وجود دارد و راهکارهای پیشگیری از آن شامل استفاده از مواد دفعکننده حشرات (ضد پشه)، پوشیدن لباسهای آستین بلند و روشن است.
این متخصصان هشدار دادند: اسهال مسافران و هپاتیت A با میزان خطر متوسط تا بالا از دیگر تهدیدهای جدی برای سلامت زائران محسوب میشوند. این بیماریها عمدتاً از طریق مصرف آب یا غذای آلوده منتقل میشوند. مهمترین راهکارهای پیشگیری عبارتند از رعایت دقیق بهداشت دستها با شستوشوی مکرر با آب و صابون یا استفاده از ژل ضدعفونیکننده الکلی، استفاده انحصاری از آب بستهبندی شده، و پرهیز کامل از مصرف سبزیجات خام، سالادهای آماده و غذاهای خیابانی که شرایط نگهداری آنها نامشخص است.
به توصیه این متخصصان، واکسیناسیون، رعایت بهداشت فردی، بهداشت غذا و آب و پرهیز از تماس با حیوانات و مدیریت سلامت فردی را از راههای پیشگیری از ابتلا به این بیماریهاست و واکسیناسیون مهمترین و مؤثرترین راه پیشگیری است.
آنها توضیح دادند: واکسنها به دو دسته اجباری و توصیه شده تقسیم میشوند. واکسنهای اجباری شامل مننژیت نوع (ACWY) است که بدون گواهی معتبر آن، ویزای حج صادر نمیشود. همچنین بسته به کشور مبدأ زائر، واکسن فلج اطفال و تب زرد نیز ممکن است اجباری باشند. واکسنهای توصیه شده نیز عبارتند از آنفلوانزا، کووید-۱۹، هپاتیت A، و هپاتیت B (به دلیل خطر انتقال از طریق تراشیدن سر در اماکن عمومی). علاوه بر این، بهروز بودن واکسنهای دوران کودکی مانند MMR (سرخک، اوریون، سرخجه) و سیاهسرفه نیز بسیار حائز اهمیت است.
رعایت بهداشت فردی نقش کلیدی در پیشگیری از بسیاری از بیماریها دارد
این متخصصان دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، درباره رعایت بهداشت فردی به زائران بیتالله الحرام بیان داشتند: رعایت بهداشت فردی نقش کلیدی در پیشگیری از بسیاری از بیماریها دارد. شستشوی مکرر دستها با آب و صابون به مدت حداقل ۲۰ ثانیه، یا در صورت عدم دسترسی، استفاده از مواد ضدعفونیکننده مبتنی بر الکل (با حداقل ۶۰ درصد الکل) ضروری است. استفاده از ماسک به ویژه در اماکن شلوغ و سربسته مانند مسجدالحرام، مسجدالنبی و هنگام انجام مناسک، یکی از مؤثرترین راههای جلوگیری از انتقال بیماریهای تنفسی محسوب میشود. همچنین هنگام سرفه یا عطسه، حتماً جلوی دهان و بینی خود را با دستمال کاغذی بگیرید و در صورت نبود دستمال، از قسمت داخلی آرنج خود استفاده کنید.
آنها درباره رعایت بهداشت غذا و آب هم خاطرنشان کردند: آب و غذای آلوده از مهمترین منابع انتقال بیماریهای گوارشی هستند. به همین دلیل، زائران بهتر است تنها از آب بستهبندی شده یا آب جوشیده سرد شده برای نوشیدن استفاده کنند. از مصرف یخهای قالبی که مشخص نیست با چه آبی تهیه شدهاند، خودداری کنند. در مورد غذا، از مصرف سبزیجات خام که احتمالاً با آب غیر بهداشتی شسته شدهاند، سالادهای آماده، غذاهایی که برای مدت طولانی در دمای محیط ماندهاند، و همچنین غذاهای خیابانی که شرایط نگهداری و پخت آنها نامشخص است، جداً بپرهیزند.
این متخصصان دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران اظهار کردند: برخی بیماریهای خطرناک از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با حیوانات به انسان منتقل میشوند. لذا بهویژه از تماس با شتر در مزارع یا بازارهای فروش شتر اکیداً خودداری شود. همچنین هرگز شیر پاستوریزه نشده (شیر خام) یا گوشت نپخته شتر مصرف نکنید، چون این موارد میتوانند منبع بیماری MERS-CoV باشند.
آنها از افرادی که دارای بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی، کلیوی، دیابت، پر فشاری خون یا نقص سیستم ایمنی هستند، خواستند که حتماً قبل از سفر با پزشک خود مشورت کنند تا وضعیت سلامتی آنها ارزیابی شده و داروهای لازم به میزان کافی تجویز شود. همچنین در طول سفر، هوشیار باشند و در صورت بروز هر یک از علائم هشداردهنده مانند تب ناگهانی، سرفه شدید، سردرد شدید همراه با سفتی گردن (که از علائم مننژیت است) یا تنگی نفس، بلافاصله به مراکز درمانی مستقر در مکه و مدینه مراجعه و از خوددرمانی پرهیز کنند.
منبع : خبرگزاری ايرنا
